Gegevensdeling door drogisterijen in het licht van Lindenapotheke

Uit het onderzoek dat Investico vorige week in samenwerking met De Groene Amsterdammer en Radar publiceerde, blijkt dat online drogisterijen en webshops gegevens over gekochte of bekeken gezondheidsproducten delen met partijen als Google, Meta, TikTok en Pinterest.[1] Alle twintig onderzochte drogisterijen en webshops, waaronder Kruidvat, Etos, Trekpleister, Jumbo, Bol.com en Albert Heijn, stuurden informatie door over gebruikers en hun klikgedrag. Het gaat daarbij om klikgedrag omtrent producten zoals zwangerschapstesten, medische zelftests en de morning-afterpil.

Een aantal drogisterijen en webshops verdedigt zich met het argument dat er geen sprake is van bijzondere persoonsgegevens, omdat de aankoop van een product zoals een zwangerschapstest ‘niet per definitie’ iets zegt over de gezondheid van de koper. Een product kan immers ook voor iemand anders zijn aangeschaft, stellen zij. In dit blog leg ik uit of deze stelling juist is in het licht van de uitspraak van het Hof van Justitie in de zaak Lindenapotheke over de reikwijdte van het begrip bijzondere persoonsgegevens.

Persoonsgegevens en bijzondere categorieën onder de AVG

De AVG definieert persoonsgegevens als alle informatie over een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon.[2] Een persoon is identificeerbaar wanneer deze direct of indirect kan worden geïdentificeerd, bijvoorbeeld via een naam, identificatienummer, IP-adres, cookie-ID of een combinatie van deze gegevens.[3] Zodra een webshop het klik- of bestelgedrag rondom een product koppelt aan een identificeerbaar persoon, is er sprake van verwerking van persoonsgegevens in de zin van artikel 4 lid 1 AVG.[4]

Persoonsgegevens die vanwege hun aard bijzonder gevoelig zijn, verdienen specifieke bescherming onder artikel 9 AVG. Onder andere gegevens betreffende iemands gezondheid, seksueel gedrag of seksuele gerichtheid vallen onder deze bijzondere categorieën van persoonsgegevens.[5] Persoonsgegevens over gezondheid omvatten alle gegevens die betrekking hebben op de gezondheidstoestand van een persoon en die informatie geven over diens fysieke of mentale gezondheid.[6]

Het verwerken van bijzondere persoonsgegevens is verboden, tenzij aan één van de voorwaarden van lid 2 van artikel 9 AVG is voldaan. Eén van deze uitzonderingen is dat de betrokkene uitdrukkelijke toestemming heeft gegeven voor de verwerking van bijzondere persoonsgegevens.[7] De eis van uitdrukkelijke toestemming is aan een hogere standaard onderworpen dan de ‘gewone’ toestemming uit artikel 6 lid 1 sub a AVG. Uitdrukkelijke toestemming kan bijvoorbeeld worden gegeven wanneer bezoekers van een website een scherm wordt aangeboden waarop zij hun uitdrukkelijke toestemming kunnen geven door ‘ja’ of ‘nee’ aan te klikken. Hierbij moet duidelijk zijn dat de bezoeker toestemming geeft, om welke persoonsgegevens het gaat en wat er met de gegevens wordt gedaan.[8]

Lindenapotheke: ruime uitleg van gezondheidsgegevens

Het arrest Lindenapotheke van het Hof van Justitie uit 2024 is richtinggevend voor de vraag hoe ver het begrip ‘gegevens betreffende de gezondheid’ reikt.[9] In die zaak stond de verwerking van persoonsgegevens door een apotheek centraal in het kader van online bestellingen van geneesmiddelen die zonder recept verkrijgbaar zijn. Relevant hierbij is dat geneesmiddelen zonder recept ook voor een ander besteld kunnen worden. Het Hof kreeg onder meer de vraag voorgelegd of dergelijke persoonsgegevens onder artikel 9 AVG kunnen vallen.

Het Hof benadrukt in het arrest allereerst dat het begrip gezondheidsgegevens ruim moet worden uitgelegd, mede gelet op het beschermingsdoel van de AVG.[10] Volgens het Hof vallen ook persoonsgegevens die indirect, via logische redenering, informatie over iemands gezondheid kunnen onthullen onder artikel 9 AVG.[11] Bij het bestellen van geneesmiddelen op een onlineplatform kunnen de gegevens indirect iets onthullen over de gezondheid van de persoon die de bestelling plaatst.[12] Het verbod op de verwerking van gezondheidsgegevens geldt ongeacht of de verkregen informatie juist is.[13] Hieruit volgt dat wanneer een gebruiker van een onlineplatform geneesmiddelen bestelt, de verwerking van diens persoonsgegevens moet worden aangemerkt als verwerking van gezondheidsgegevens, ongeacht of deze informatie betrekking heeft op de gebruiker of op een andere persoon voor wie deze de bestelling plaatst, concludeert het Hof.[14]

Het bekijken en bestellen van een zwangerschapstest

Deze conclusie van het Hof kan ook worden toegepast op de situatie waarin een bezoeker van een online drogisterij of webshop een zwangerschapstest koopt. Wanneer een online drogisterij of webshop registreert dat een identificeerbare bezoeker een zwangerschapstest afrekent, verwerkt zij persoonsgegevens waaruit redelijke conclusies zijn te trekken over diens gezondheid.

Het Hof zegt niet expliciet iets over de situatie waarin een zwangerschapstest alleen wordt bekeken of in een winkelmandje wordt geplaatst. Desalniettemin lijkt het gevolg vergelijkbaar: het registreren van klikgedrag van een gebruiker kan indirect iets onthullen over de gezondheid van die gebruiker.

Zoals volgt uit Lindenapotheke is niet doorslaggevend dat de zwangerschapstest ook voor een ander kan zijn bedoeld. Het gaat erom dat uit het kijk- of aankoopgedrag van de bezoeker redelijkerwijs informatie kan worden afgeleid over diens gezondheid.

Conclusie

Het verweer dat een aankoop ‘niet per definitie’ iets zegt over de gezondheid van de bezoeker, zoals sommige onderzochte online drogisterijen en webshops aanvoeren als reactie op het onderzoek van Investico in samenwerking met De Groene Amsterdammer en Radar, sluit niet aan bij de ruime uitleg van artikel 9 AVG die het Hof in Lindenapotheke hanteert. Uit het arrest volgt dat doorslaggevend is of uit de verwerking informatie over de gezondheidstoestand van een persoon kan blijken, ongeacht of de bestelling mogelijk voor iemand anders dan de bezoeker wordt geplaatst.

Dat betekent dat wanneer online drogisterijen of webshops het kijk- en aankoopgedrag van identificeerbare bezoekers registreren en delen met derden met betrekking tot producten die iets zeggen over iemands gezondheidstoestand, zij bijzondere persoonsgegevens verwerken. Dit mag niet zonder uitdrukkelijke toestemming.


[1] Drogisten sturen massaal gevoelige informatie naar Facebook en Google | Investico Onderzoeksjournalisten.

[2] Artikel 4 lid 1 AVG.

[3] Artikel 4 lid 1 AVG en overweging 30 AVG.

[4] Overweging 30 AVG.

[5] Artikel 9(1) AVG.

[6] Artikel 4 lid 15 AVG en overweging 35 AVG.

[7] Artikel 9 lid 2 sub a AVG.

[8] Grondslag toestemming | Autoriteit Persoonsgegevens

[9] HvJ EU 4 oktober 2024, C-21/23, ECLI:EU:C:2024:846 (Lindenapotheke).

[10] r.o. 81.

[11] r.o. 83.

[12] r.o. 84.

[13] r.o. 87.

[14] r.o. 88.