De EU Data Act (Verordening (EU) 2023/2854) introduceert met ingang van 12 september 2025 ingrijpende veranderingen voor cloudleveranciers. Cloudleveranciers hebben dus nog een (korte) overgangsperiode om hun bedrijfsmodel, contracten, informatievoorziening en technische infrastructuur aan te passen.
Als onderdeel van de bredere EU datastrategie beoogt de Data Act een eerlijkere datamarkt te creëren waarin afnemers meer controle krijgen over hun data en gemakkelijker tussen dienstverleners kunnen overstappen.
Hoofdstuk VI van de Data Act bevat specifieke bepalingen over het wisselen tussen cloudleveranciers, met als doel vendor lock-in te voorkomen. Hoofdstuk VIII bevat – minstens zo interessant – specifieke bepalingen over interoperabiliteit waarmee meerdere clouddiensten parallel gebruikt kunnen worden.
Deze blog biedt een overzicht van de belangrijkste verplichtingen en bevat enkele concrete adviezen voor de contractenpraktijk.
Bedrijfsmodel
Artikel 29 verplicht cloudleveranciers om stapsgewijs overstapkosten op te heffen. Tot 12 januari 2027 mogen enkel de gemaakte kosten die rechtstreeks verband houden met het betrokken overstapproces in rekening worden gebracht. Na dat moment mogen geen overstapkosten meer in rekening worden gebracht.
Artikel 34 lid 2 bepaalt dat voor interoperabiliteit (parallel gebruik) alleen de gemaakte gegevensextractiekosten mogen worden doorberekend, zonder dergelijke kosten te overschrijden. Dit zijn tarieven die in rekening worden gebracht aan afnemers om gegevens uit de ICT-infrastructuur naar een andere leverancier of on-premise te extraheren.
Cloudleveranciers dienen hun bedrijfsmodel dus tegen het licht te houden om te bepalen of dit onder de Data Act nog langer houdbaar is en daarbij ook de (tussentijdse) beëindigingsrechten van afnemers te betrekken (zie hieronder).
Contracten
Artikel 25 (en 34 lid 1) verplicht cloudleveranciers om hun verplichtingen en de rechten van afnemers duidelijk vast te leggen in een schriftelijk contract.
Cloudleveranciers dienen hun bestaande contracten dus te controleren en mogelijk te herzien op punten zoals (het onderstaande is geen uitputtende opsomming):
- opzegtermijn: maximale opzegtermijn van 2 maanden (voor de afnemer)
- beëindigingsassistentie: o.a. keuze aan afnemer, ondersteuning exit-strategie waaronder verstrekken alle relevante informatie, inzicht in overstapkosten
- gevolgen beëindiging: (i) overgangsperiode van in beginsel (afnemer mag eenmaal verlengen) maximaal 30 dagen (14 dagen, maximaal 7 maanden), en (ii) minimaal 30 dagen voor opvragen gegevens door afnemer
- specificaties: volledige specificatie van (i) tenminste alle exporteerbare data, garantie dat die data vervolgens wordt gewist en (ii) specificatie van niet exporteerbare data (omwille bedrijfsgeheimen, mits overgang niet in de weg staat)
- informatieverplichtingen: verwijzing naar website met informatie(plichten)
Informatievoorziening
Artikel 26 en 28 van de Dataverordening schrijven voor dat cloudleveranciers bepaalde informatie aan hun (potentiële) afnemers moeten verstrekken, zoals:
- informatie over beschikbare overstapprocedures
- verwijzing naar actueel online-register dat wordt gehost door de cloudleverancier, met (i) gegevens over alle gegevensstructuren en dataformaten, alsook (ii) de relevante normen en open interoperabiliteitsspecificaties
- duidelijke informatie over standaardvergoedingen, boetes vroegtijdige beëindiging en verlaagde overstapkosten
- toepasselijke rechtsgebied en maatregelen om onrechtmatige doorgifte te voorkomen naar niet EU mogendheden
Technische infrastructuur
Artikel 30 en 34 lid 2 stellen ook technische eisen aan een overstap of interoperabiliteit bij een cloudleverancier.
Voor een IAAS dienst betekent dit o.a. dat de leverancier dient te voorzien in capaciteit, adequate informatie, documentatie, technische ondersteuning en zo nodig hulpmiddelen om de overstap te faciliteren.
Voor een SAAS dienst betekent dit o.a. dat de leverancier:
- kosteloos en in gelijke mate open interfaces beschikbaar dient te stellen aan al afnemers en de betrokken cloudleverancier van bestemming om het overstapproces te vergemakkelijken met oog op gegevensoverdraagbaarheid en interoperabiliteit
- comptabiliteit dient te waarborgen met gemeenschappelijke specificaties die gebaseerd zijn op open interoperabiliteitsspecificaties en geharmoniseerde normen (registerplicht) of anders een gestructureerd, algemeen gebruikt en machineleesbaar formaat
Dit betekent echter geen verplichting om (i) nieuwe technologieën of diensten te ontwikkelen, digitale activa die door eigendomsrechten worden beschermd of die een bedrijfsgeheim vormen bekend te maken of over te dragen, of (ii) de veiligheid en de integriteit van de dienst van de afnemer of leverancier in gevaar te brengen.
Vervolgstappen
Ook contracten moeten dus (veelal) worden herzien om te voldoen aan de minimumeisen die de verordening stelt. De Europese Commissie heeft op 2 april 2025 een rapport gepubliceerd met Standard Contractual Clauses (SCCs) voor cloudcontracten, opgesteld door een expertgroep. Hoewel deze modelbepalingen niet bindend zijn en niet altijd even goed bij de Nederlandse civiele terminologie aansluiten, bieden ze waardevolle richting voor het opstellen van contracten die voldoen aan de eisen van de Data Act.
Voor cloudleveranciers is het essentieel om de volgende stappen te nemen vóór september 2025:
- Voer een gap-analyse uit tussen bestaande praktijk (bedrijfsmodel, contracten, informatievoorziening en technische infrastructuur) en en de vereisten van de Data Act.
- Pas uw bedrijfsmodel, contracttemplates, website, andere informatievoorziening en technische infrastructuur hierop aan.
- Train juridische en commerciële teams in de nieuwe contracttemplates en implementeer de bijgewerkte contracttemplates.
- Bereid eventuele verdere aanpassingen voor met het oog op het verbod op overstapkosten vanaf januari 2027.
